بزرگی فک پایین:
این ناهنجاری جزو مشکلترین ناهنجاری های فکی است و متاسفانه به درمانهای متحرک که معمولاً شامل چانه بند می باشد، پاسخ چندان مناسبی نمی دهد. بر طبق یافته های درازمدت نتایج رضایت بخشی از درمان این نوع ناهنجاری حاصل نشده و بخش قابل توجهی از این بیماران در نهایت اگر مشکل استخوانی فک آنها ،بیش از حد خفیف و متوسط باشد، در نهایت مجبور به انجام درمان توام جراحی و ارتودنسی می گردند.البته گاه مشکل از کاهش رشدی فک بالا است و فک پایین نرمال است و در این بیماران شانس بهبود و اصلاح مشکل اسکلتی به شرطی که در سنین 8-9 سالگی به ارتودونتیست مراجعه کنند و شدت ناهنجاری آنها خفیف یا نهایتا متوسط باشد بیشتر است.بدیهی است تشخیص فک عامل ناهنجاری بایستی لزوما توسط متخصص ارتودنسی انجام شود و حتی دندانپزشکان عمومی در این مورد به کررات دچار خطا می گردند.
کوچکی فک پایین:
نوعی از ناهنجاری استخوانی مربوط به فک پایین که از مشخصه های آن نیمرخ محدب، چانه عقب رفته،و فاصله افقی زیاد بین دندانهای قدامی بالا و پایین است.یکی از راههای ساده تشخیص فک درگیر در این ناهنجاری بدین صورت است که بیمار فک پایین خود را جلو بیاورد و اگر در این وضعیت نیمرخ بیمار بهتر شد، این علامت به منزله کوچکی فک پایین است و اگر وضعیت نیمرخ بدتر شد احتمال زیاد بیمار بزرگی فک بالا دارد.البته تشخیص دقیق ناهنجاری در صلاحیت متخصص ارتودنسی است.این نوع ناهنجاری در سنین رشد در اغلب موارد قابل اصلاح و درمان است. سن مناسب برای شروع درمان ناهنجاری کوچکی فک پایین بسته به شدت آن می تواند از 8-9 سالگی تا 11 سالگی متغیر باشد، ولی یقینا بایستی قبل از سن بلوغ بیمار( پسرها 13 سالگی و دختر ها بین 11.5 تا 12 سال) درمان آغاز گردد. بدیهی است در موارد شدیدتر درمان زودتر بایستی آغاز گردد.پس از سنین رشد و در بزرگسالی در صورتی که شدت مشکل کم تا متوسط باشد با نتیجه قابل قبولی می توان درمان های استتاری را انجام داد، ولی در صورت شدت مشکل انجام درمان توام ارتودنسی و جراحی پیشنهاد می شود تا علاوه بر ردیف شدن دندانها، زیبایی و تعادل صورت نیز برقرار گردد. در تصاویر زیر نمای نیمرخ یک بیمار با ناهنجاری شدید کوچکی فک پایین دیده می شود. تصویر سمت چپ بطور شماتیک نمای داخل دهانی این بیماران را به تصویر کشیده است.
بزرگی فک بالا:
در بعضی موارد ناهنجاری استخوانی بصورت بزرگ و جلو بودن فک بالا خود را نشان می دهد اصطلاحا به آن Maxillary prognathism گفته می شود در این صورت برای عقب بردن فک بالا می بایست از دستگاههای خارج دهانی به نام هدگیر (Headgear) استفاده کرد که با کمک کش هایی که روی سر یا پشت گردن قرار می گیرد، می توان از رشد زیاد فک بالا جلوگیری کرد.مسلما درمان بایستی قبل از اتمام رشد کودک شروع گردد و بسته به شدت ناهنجاری سن 9-11 سالگی برای شروع درمان می تواند ایده آل باشد.لازم به ذکر است اعلام عدد برای سن مناسب شروع درمان، صرفا جهت آگاهی و نزدیک شدن موضوع به ذهن شما عزیزان ذکر می گردد، وگرنه سن شناسنامه ای بیمار بدون در نظر گرفتن سن تکاملی و رشد استخوانی بیمار به تنهایی معیار مناسبی جهت تخمین زمان مناسب شروع درمان نیست. . لبخند لثه ای Gummy smile دربرخی از بیماران، از علایم ناهنجاری و رشد بیش از حد فک بالا در جهت تحتانی است و اگر بیمار در سن رشد باشد، می توان بطور نسبی با ممانعت از رشد فک بالا در جهت تحتانی توسط دستگاههای خارج دهانی که توسط کش به پشت سر متصل می گردند از رشد بیشتر فک بالا جلوگیری نمود مانند بقیه ناهنجاری های ذکر شده حتما بایستی نوع ناهنجاری و زمان مناسب برای شروع درمان توسط متخصص ارتودنسی ارزیابی و به والدین اعلام گردد.
کوچکی فک بالا:
از دیگر ناهنجاری های استخوانی فک بالا کوچکی این فک است که در نمای نیمرخ بصورت تو رفته بودن ناحیه میانی صورت و عقب بودن لب بالا نسبت به لب پایین قابل مشاهده است.سن مناسب برای مداخله درمانی برای این نوع ناهنجاری در زمان رویش دندانهای دائمی پیش فک بالا( ثنایای میانی) است که تقریبا منطق بر سن 8 سالگی کودک است.بسته به شدت مشکل از دستگاه خارج دهانی بنام فیس ماسک و یا پلاک داخل دهانی تحت عنوان تانگ گارد برای اصلاح این ناهنجاری استفاده می شود.در تصویر زیر دستگاه فیس ماسک را جهت درمان ناهنجاری کوچکی فک بالا مشاهده می کنید.
ناقرینگی های اسکلت صورتی:
اگر چه تقریبا بیشتر افراد به درجات خفیفی ناقرینگی صورت دارند،ولی تکامل نا قرینه فکین ، در حدی که ایجاد مشکل در هماهنگی و زیبایی صورت نماید نسبتا نادر است عوامل متعددی می توانند موجب ایجاد ناقرینگی های صورتی و استخوان فکی گردند که اغلب آنها در دسته اختلالات رشدی مادرزادی طبقه بندی می شوند، نظیر همی فیشیال میکروزومی و هیپرتروفی همی مندیبولار.
گاه آسیب و ضربه به ناحیه صورت و فک پایین، موجب شکستگی زائده کندیلی فک پایین می گردد. در این موارد شکستگی کندیل فک پایین می تواند باعث اختلال و کندی رشد فک پایین در یک سمت و در نتیجه ایجاد ناقرینگی صورتی نماید.ولی اغلب صدمات استخوان فکی و کندیل بدون بجا گذاشتن عوارض جدی و دائمی خودبخود ترمیم
می شوند.
در همی مندیبولار هیپرتروفی به دلیل عوامل ناشناخته رشد کندیل فک پایین در یک سمت بیشتر شده و معمولا این افزایش رشد بعد از بلوغ رخ داده و با روشهای مرسوم تغییر رشد توسط پلاک ارتودنسی پاسخ نمیدهند و جهت اصلاح این ناهنجاری نیاز به روشهای جراحی فک می باشد که بایستی پس از اطمینان از اتمام رشد ناحیه، توسط روشهای تشخیصی ویژه انجام گردد.این ناهنجاری در دختران 15 تا 20 سال شایعتر است، گرچه در هر دو جنس ممکن است دیده شود.
در تصویر زیر بیماری مشاهده می کنید که در 2 سالگی بخاطر سقوط از پشت اتومبیل دچار شکستگی کندیل فک پایین شده که به دلیل عدم درمان ، به مرور سمت شکسته رشد کمتری داشته و صورت و فک بیمار دچار ناقرینگی شده است.لذا آسیبهای وارده به فک صورت در سنین پایین بایستی به دقت کنترل و پایش شوند تا از ایجاد این ناقرینگی ها اجتناب شود.
