ناهنجاریهای دندانی

ناهنجاریهای دندانی :

• شلوغی دندانی

• دندانهای فاصله دار

• دندان غایب

• دندان اضافه

• دیپ بایت

• اپن بایت( آندربایت)

• اورجت

• کراس بایت( قدامی و خلفی)

شلوغی دندانی:

 می توان گفت نامرتبی و شلوغی دندانها شایع ترین نوع ناهنجاری دندانی می باشد. به طوری که در گروه سنی 8-11 سال تنها بیش از نیمی از کودکان آمریکایی دندانهای مرتب دارند و بقیه دارای درجاتی از بی نظمی و شلوغی هستند.علت شلوغی دندان در بیشتر موارد زمینه ژنتیکی داشته و ناشی از اختلاف سایز فک و سایز دندانها می باشد.چنانچه اندازه فک کوچک باشد دندانها فضای کافی برای رویش نخواهند داشت .عکس این حالت نیز ممکن است ، یعنی وقتی سایز فک تقریبا نرمال است ولی دندانها نسبت به نرمال درشت تر هستند.

درمان شلوغی دندانی:

دندانها بطور نرمال بصورت به هم چسبیده و بدون فاصله در قوس فکی نرمال قرار می گیرند، بطوری که هنگام استفاده از نخ دندان، با فشار متوسطی از سطوح تماس بین دو دندان عبور می کند.اگر بین دندانها فاصله وجود داشته باشد، علاوه بر ایجاد مشکل زیبایی، باعث افزایش شیوع مشکل گیر غذایی و  پوسیدگی بین دندانها و تشکیل جرم اطراف دندانهای فاصله دار می شود.

از علل ایجاد این فضاهای بین دندانی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• عدم تناسب بین سایز دندان و سایز فک ( بزرگ بودن فک یا کوچک بودن دندانها)

• بزرگ بودن زبان

• ضعف لثه و استخوان  نگهدارنده دندان ( بیماری های لثه ای تحت عنوان مشکلات پریودونتال)

• از دست دادن دندانهای دائمی و ایجاد فضای خالی در ردیف دندانها و در نتیجه جابجایی دندانهای مجاور به سمت ناحیه بی دندانی و ایجاد فواصل متعدد بین دندانها

• فرنوم لب ( به الیاف لثه ای اضافی، خصوصا بین دو دندان جلویی فک بالا و پایین اطلاق می گردد که می تواند موجب فاصله انداختن بین دندانهای قدامی گردد.)

درمان دندانهای فاصله دار:

درمان این موارد می تواند به وسیله روش های ارتودنسی، ترمیمی و یا ترکیبی از اینها همراه با هم انجام شود که به میزان و نوع فاصله بستگی دارد و اغلب بهترین نتیجه با مشورت با متخصص ترمیمی و متخصص ارتودنسی قابل دستیابی است.

تصویر سمت چپ وجود فاصله های متعدد بین دندانی و تصویر سمت راست وجود فاصله بین دندانی در خط وسط تحت عنوان دیاستم میدلاین را نشان می دهد.

دندان غایب:

غیبت مادرزادی برخی دندانهای دایمی و به ندرت شیری موجب مشکلات و ناهنجاری های خاصی می گردد.طرح ریزی درمان در اینگونه موارد بایستی بطور انحصاری برای بیمار انجام گردد.به فقدان دندان دائمی اصطلاحا میسینگ missing هم گفته می شود.شایعترین میسینگ بعد از دندانهای عقل مربوط به دندانهای ثنایای طرفی فک بالا ( لترال انسیزور)  و پس از آن دندان آسیای کوچک دوم فک پایین است که اغلب  زمینه زنتیکی داشته و اگر بررسی کنیم در سایر اعضای درجه یک  خانواده اغلب یک نفر به این مشکل مبتلاست. راه های درمانی این مشکل از بستن فضای دندان غایب به روش ارتودنسی، تا جایگزینی دندان با درمانهای پروتزی و ایمپلنت متغیر است.  در تصویر زیر فقدان مادرزادی دندانی ثنایای طرفی بصورت دوطرفه مشهود است.

دندان اضافه:

وجود دندان های اضافی در سیستم دندانی باعث بی نظمی دندانی و گاه عدم رویش سایر دندانهای مجاور یا انحراف آنها از مسیر رویشی نرمال می گردد. شایعترین دندان اضافه، دندانی اضافه در خط وسط فک بالاست که بدان مزیودنس گویند. تشخیص به موقع دندان های اضافی در درمان موفق بسیار مهم بوده چرا که عدم درمان به موقع می تواند باعث بی نظمی شدید دندانی و عدم رویش دندان های مجاور گردد که درمان ارتودنسی را بسیار پیچیده خواهد کرد.توجه به اینکه نکته لازم است که هر بی نظمی دندانی را نمی توان به علت وجود دندان های اضافه دانست. به عبارت دیگر در بسیاری از مورادیکه بیماران یا والدین آن ها از وجود دندان اضافه شکایت دارند دندان مذکور دندان اضافه نبود. بلکه دندان دائمی است که فضای کافی برای رویش نداشته است.اغلب دندانهای اضافه محکوم به کشیده شدن هستند و اغلب به محض مشاهده و تشخیص بایستی خارج شوند.ناگفته نماند گاه تحت شرایط خاص می توان دندان اضافه در بعضی نواحی فکی را اگر ریشه و تاج مناسبی داشته  باشند و بیمار در آن ناحیه فقدان یک دندان دائمی داشته باشد نگهداری نمود که مشخص شدن این مساله صرفا با معاینات بالینی و بررسی تصاویر رادیولوژی بیمار مقدرور است.

 در تصویر فوق نوک پیکان دندان اضافه مزیودنس را نشان می دهد که موجب جابجایی دندان ثنایای میانی ( دندان ستاره دار) شده است.

دیپ بایت:

 بایت اصطلاحا به نحوه قرارگیری دندانهای  دو فک بر روی یکدیگر گفته می شود. در ناهنجاری دیپ بایت بخش زیادی از دندان‌های قدامی فک پایین توسط دندان‌های قدامی فک بالا پوشانده می‌شوند (روی یکدیگر همپوشانی دارند) و دندان‌های قدامی فک پایین به بافت لثه  سمت کام در قوس فک بالا برخورد می‌کنند. عامل دیپ بایت می تواند مشکلات دندانی و یا مشکلات استخوانی فک باشد.بطور نرمال یک سوم از طول تاج دندانهای جلویی فک پایین بایستی توسط دندانهای جلویی فک بالا پوشنده شوند.اگر همپوشانی بیش از این باشد غیر نرمال تلقی می گردد.

دیپ بایت يكى ازمضرترین حالات برای دندان‌ها و سلامت مفاصل فک به شمار می‌رود.مشکلات بایت نتیجۀ ناهماهنگی و هم تراز نبودن دندان‌ها و فک می‌باشند که اغلب ژنتیک فرد در آن دخیل است. سایر عوامل موثر در دیپ بایت شمانل درمان‌های ضعیف یا ناموفق  دندانپزشکی و از دست رفتن دندان‌ها، بویژه از دست رفتن دندان‌های عقبی، عدم تناسب فکین( بزرگتر بودن فک بالا و یا کوچکتر بودن فک پایین) باشد.

بر خلاف دیگر بیماری‌ها یا مشکلات دندانی که نشانۀ فوری درد را به همراه دارند، دیپ بایت بیماری خاموشی است که به آهستگی و به مرور زمان پیش می‌رود.در دیپ بایت ،تماس دائم لبه برنده دندان‌های  جلویی فک پایین با اطراف بافت لثه پشت دندان‌های فک بالا در نهایت می‌تواند باعث تحلیل لثه شود و به ریشه‌های دندان‌های فک بالا آسیب برساند. دیپ بايت  یکی از شایعترین مشکلات بایت در ارتودنسي است که در کودکان و بزرگسالان مشاهده می‌شود.

درمان این مشکلات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا می‌تواند سایش شدید دندان‌ها را در پی داشته باشد.

شاید مشکلات بایت تنها یک معضل زیبایی به نظر برسند اما در واقع جدی‌تر از آن هستند؛ آسیب به دندان‌ها و لثه‌ها اختلال در رشد فک پایین، و اختلالات مفصل گیجگاهی فکی ( TMJ) از دیگر عوارض ناشی از دیپ بایت هستند.

اپن بایت( آندربایت):

 

. درحالت نرمال دندانهای قدامی فک بالا در حدود 2 الی 3 میلیمتر از دندانهای فک پایین را از نظر عمودی می پوشانند. به عبارت دیگر عدم هم پوشانی دندانهای قدامی از نظر بعد عمودی اپن بایت Open bite نام دارد. دلیل اپن بایت می تواند به خاطر اشکال در تکامل فکین، ارث، عادات نامناسب مثل مکیدن انگشت، جویدن ناخن، مکیدن لب، مکیدن زبان و یا رویش نامتناسب دندانهای قدامی و فکی باشد. بسیاری از کودکان دچار عادت مکیدن انگشت یا پستانک هستند که این مسئله در دختران بیشتر مشاهده می شود

آثار این عادت بر بافتهای نرم و سخت بستگی به مدت و شدت آن دارد. به طوریکه می تواند باعث تاخیر رویش برخی از دندانهای جلویی بالا و پایین شود و باعث ایجاد اپن بایت گردد. اگر عادت مکیدن پیش از رویش دندانهای دائمی و قبل از 5 سالگی ترک شود اغلب بخش عمده ناهنجاری به طور خود بخود بر طرف می شود. ساده ترین روش درمان رفع عادت ،صحبت مستقیم بین کودک و دندانپزشک است که بدون حضور والدین صورت میگیرد. نوع دیگر مداخله  تراپی و یا همان یادآوری  می باشد. این روش برای کودکانی مناسب است که دوست دارند عادت خود را ترک کنند ولی نیاز به کمک دارند. یکی از ساده ترین روشها بستن بانداژ دارای چسب ضد آب روی انگشت مزبور می باشد. در صورتیکه بیمار به عادات بد دهانی خود ادامه دهد نیاز به درمان ارتودنسی خواهد داشت.

اورجت:

در وضعیت نرمال دندانهای قدامی فک بالا باید حدود 2 میلیمتر جلوتر از دندانهای فک پایین قرار گیرند. در صورتی که دندانهای فک بالا بیشتر از 2 میلیمتر از دندانهای فک پایین فاصله داشته باشند اصطلاحاً گفته می شود که بیمار دارای اورجت افزایش یافته است. دلیل این امر می تواند مشکل فکی (رشد بیش از حد فک بالا یا کاهش رشد فک پایین و یا ترکیبی از هر دو) و یا مشکل دندانی (جلو زدگی دندانهای قدامی فک بالا و یا عقب قرار گرفتن دندانهای قدامی فک پایین و یا ترکیبی از هر دو) و یا ترکیبی از مشکلات فکی و دندانی باشد.

عوامل به وجود آوردن اورجت:

عادات دهانی مثل مکیدن انگشت، لب و  زبان می تواند به ایجاد این مشکل کمک نماید. وجود اورجت زیاد باعث افزایش ریسک ضربه و آسیب به دندانهای قدامی  فک بالا می گردد. در صورت وجود مشکلات فکی و اسکلتی می بایست بر اساس نوع مشکل اقدام به درمان کرد. اگر مشکل فکی و اسکلتی مربوط به جلو بودن فک بالا است، باید فک بالا به عقب برده شود. اگر مربوط به عقب بودن فک پایین است، فک پایین به جلو آورده شود و اگر مربوط به هر دو فک است، هم فک بالا به عقب و هم فک پایین به جلو آورده شود.

اگر مشکل مربوط به دندانها است به گونه ای که دندانهای قدامی فک بالا به مقدار زیادی به سمت جلو آمده اند باید دندانهای فک بالا به عقب برده شود و اگر دندانهای قدامی فک پایین عقب هستند، باید آنها را به جلو آورد و اگر ترکیبی  از هر دو مشکل فوق است، باید هم زمان دندانهای هر دو فک تصحیح شود. اگر مشکلات مربوط به ناهنجاری فکی و اسکلتی است، می بایست درمان قبل از بلوغ انجام شود. بسته به نوع مشکل استخوانی زمان مناسب مراجعه جهت درمان بین 7 تا 11 سالگی می تواند متغیر باشد که تعیین زمان مناسب درمان پس از معاینه حضوری توسط ارتودونتیست قابل تعیین است. در غیر این صورت اگر بیمار بعد از بلوغ مراجعه نماید، احتمال نیاز به جراحی فک به همراه ارتودنسی وجود دارد. در صورتی که مشکل دندانی باشد به شرطی که مشکلات لثه ای وجود نداشته باشد، می توان ناهنجاری بیمار را در هر سنی درمان نمود. لذا به شرط سلامت لثه و بافتهای نگهدارنده دندان سن بیمار عمل تعیین کننده ای در انجام درمان ارتودنسی در ناهنجاریهای دندانی نیست.

کراس بایت:

نوعی از ناهنجاری دندانی است که در آن دندانها بیرون تر یا داخل تر از موقعیت نرمال خود قرار می گیرند و شامل دو نوع کراس بایت قدامی و کراس بایت خلفی است.

کراس بایت قدامی:

در حالت نرمال دندانهای قدامی فک بالا حدود 2 میلی متر جلوتر از دندانهای قدامی فک پایین هستند.در صورتی که این حالت معکوس شود، یعنی دندانهای قدامی فک بالا داخل تر از فک پایین قرار گیرند، به این ناهنجاری کراس بایت  قدامی گویند که می تواند شامل یک یا چند دندان باشد.در تصویر زیر یک بیمار7 ساله با کراس بایت قدامی ( کراس بایت تک دندان روی دندان ثنایای چپ فک بالا) را مشاهده می نمایید.رفع این مشکل توسط ارتودونتیست به سادگی امکانپذیر بوده و اغلب با درمان متحرک ارتودنسی به خوبی قابل اصلاح می باشد.

کراس بایت خلفی:

در حالت نرمال دندانهای خلفی فک بالا بیرون تر از دندانهای خلفی فک پایین است.اگر این رابطه بصورت بیرون تر بودن دندانهای خلفی فک پایین تبدیل شود به آن کراس بایت خلفی می گویند.

از مهمترین عوارض این ناهنجاری در صورت عدم درمان، می توان به سایش دندانها، انحراف فک هنگام بسته شدن دهان، ایجاد ناقرینگی های صورتی و فکی و آسیب های مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) و نازیبایی لبخند اشاره نمود.درمان کراس بایت خلفی در سنین رشد، بسته به سن بیمار به سادگی توسط پلاک های متحرک و یا دستگاههای ثابت گسترش عرضی قوس قابل انجام است.

تصویر زیر به طور شماتیک کرای بایت خلفی را نشان می دهد.